De oorlog bestreden met woorden en muziek

Een naam voor de stilte. Herdenkingsconcert zestig jaar bevrijding. Het Brabants Kamerkoor onder leiding van Fokko Oldenhuis. Met Barbara Tetenberg, sopraan; en het slagwerkensemble van het Fontys Conservatorium Tilburg. Zondag 24 april 2004 in de Nederlands Hervormde Kerk, Den Bosch.

Door René van Peer

"Stilte vloeit naar deze open plek en brengt me hoop en nieuwe vreugde", zong Barbara Tetenberg in Sinta Wullurs compositie Ordeal by Fire. Wullur schreef het stuk in opdracht van het Brabants Kamerkoor voor het herdenkingsconcert dat gisteren in de Bossche Hervormde Kerk uitgevoerd werd. Deze woorden sloten prachtig aan bij het thema van het concert. Hoeveel woorden mensen ook bezigen, het is in stilte dat vrede werkelijk te vinden is. Het koor benaderde het thema vanuit sterk verschillende invalshoeken.

Het concert begon toepasselijk met delen uit Josquin Desprez' Missa l'Homme armé, een lofzang op Philips de Goede die de dreiging van de oprukkende Ottomaanse legers probeerde te beteugelen. De etherische klanken van dit werk tilden de luisteraars meteen naar vergeestelijkte sferen. Tekstueel sterk waren twee Franse werken, Cantate de la Paix van Darius Milhaud en Un soir de neige van Francis Poulenc. Terwijl het eerste een waarschuwing was voor de waanzin van de oorlog, drie jaar voor de uitbraak van de Tweede Wereldoorlog geschreven, verklankte het tweede de ontreddering en de beklemmende angst van de Fransen in de hongerwinter die na de bevrijding nog talloze slachtoffers maakte. Doordat tekst en muziek elkaar ondersteunden, deden ze je de rillingen over de rug lopen.

Een heel bijzondere compositie was het helaas zelden uitgevoerde ZAUM van Ab Sandbrink, geschreven op een gedicht van de Russische futurist Velimir Chlebnikov in een universele klankentaal. Sopraan Barbara Tetenberg, die onverwachte sprongen in toonhoogte, gebaren, en snel wisselende gelaatsuitdrukkingen moest combineren met handgeklap en hakkengestamp uit de flamenco gaf het een vitale uitvoering die je van begin tot eind in spanning hield. Dat gold niet voor Douwe Eisinga's Een naam voor de stilte, waar het concert zijn titel aan ontleend had. Door de geforceerde taal en de hoogdravende beelden bleef het vooral een merkwaardig en afstandelijk werk.

Ordeal by Fire werd een prachtige, gloedvolle afsluiting. Het was geen gemakkelijk werk, met zijn snelle gescandeerde ritmes die deden denken aan de Balinese Kecak. Steeds kwamen de onstuitbare, kalme patronen terug die studenten van het Fontys Conservatorium speelden op marimba, vibrafoon en glockenspiel, alsof ze het idee van onvergankelijke waarheden tot klinken wilden brengen. Maar het was het koor dat samen met Tetenberg bewondering afdwong voor de beheersing waarmee ze in en uit elkaar vloeiden en de ruimte vulden met bijna zinsbegoochelende klanken, die uiteindelijk als een verzuchting oplosten in stilte.