De oorlog bestreden met woorden en muziek

Een naam voor de stilte. Herdenkingsconcert zestig jaar bevrijding. Het Brabants Kamerkoor onder leiding van Fokko Oldenhuis. Met Barbara Tetenberg, sopraan; en het slagwerkensemble van het Fontys Conservatorium Tilburg. Zondag 24 april 2004 in de Nederlands Hervormde Kerk, Den Bosch.

Door René van Peer

"Stilte vloeit naar deze open plek en brengt me hoop en nieuwe vreugde", zong Barbara Tetenberg in Sinta Wullurs compositie Ordeal by Fire. Wullur schreef het stuk in opdracht van het Brabants Kamerkoor voor het herdenkingsconcert dat gisteren in de Bossche Hervormde Kerk uitgevoerd werd. Deze woorden sloten prachtig aan bij het thema van het concert. Hoeveel woorden mensen ook bezigen, het is in stilte dat vrede werkelijk te vinden is. Het koor benaderde het thema vanuit sterk verschillende invalshoeken.

Het concert begon toepasselijk met delen uit Josquin Desprez' Missa l'Homme armé, een lofzang op Philips de Goede die de dreiging van de oprukkende Ottomaanse legers probeerde te beteugelen. De etherische klanken van dit werk tilden de luisteraars meteen naar vergeestelijkte sferen. Tekstueel sterk waren twee Franse werken, Cantate de la Paix van Darius Milhaud en Un soir de neige van Francis Poulenc. Terwijl het eerste een waarschuwing was voor de waanzin van de oorlog, drie jaar voor de uitbraak van de Tweede Wereldoorlog geschreven, verklankte het tweede de ontreddering en de beklemmende angst van de Fransen in de hongerwinter die na de bevrijding nog talloze slachtoffers maakte. Doordat tekst en muziek elkaar ondersteunden, deden ze je de rillingen over de rug lopen.

Een heel bijzondere compositie was het helaas zelden uitgevoerde ZAUM van Ab Sandbrink, geschreven op een gedicht van de Russische futurist Velimir Chlebnikov in een universele klankentaal. Sopraan Barbara Tetenberg, die onverwachte sprongen in toonhoogte, gebaren, en snel wisselende gelaatsuitdrukkingen moest combineren met handgeklap en hakkengestamp uit de flamenco gaf het een vitale uitvoering die je van begin tot eind in spanning hield. Dat gold niet voor Douwe Eisinga's Een naam voor de stilte, waar het concert zijn titel aan ontleend had. Door de geforceerde taal en de hoogdravende beelden bleef het vooral een merkwaardig en afstandelijk werk.

Ordeal by Fire werd een prachtige, gloedvolle afsluiting. Het was geen gemakkelijk werk, met zijn snelle gescandeerde ritmes die deden denken aan de Balinese Kecak. Steeds kwamen de onstuitbare, kalme patronen terug die studenten van het Fontys Conservatorium speelden op marimba, vibrafoon en glockenspiel, alsof ze het idee van onvergankelijke waarheden tot klinken wilden brengen. Maar het was het koor dat samen met Tetenberg bewondering afdwong voor de beheersing waarmee ze in en uit elkaar vloeiden en de ruimte vulden met bijna zinsbegoochelende klanken, die uiteindelijk als een verzuchting oplosten in stilte.

Indrukwekkende uitvoering Via Crucis

Passieconcert Brabants Kamerkoor onder leiding van Fokko Oldenhuis; met Florian Just, bariton; en Jan-Paul Grijpink, piano en harmonium. Via Crucis en Rosario van Franz Liszt, en werken van Orlando di Lasso, Max Reger en Francis Poulenc. Zaterdag 8 april 2006 in de Hervormde Kerk, 's-Hertogenbosch.

Door René van Peer

Wie aan de componist Franz Liszt denkt, denkt onmiddellijk aan pianostukken vol virtuoos vertoon. Veel minder bekend is dat hij na zijn priesterwijding religieuze werken van grote intensiteit schreef. Een daarvan is 'Via Crucis', een getoonzette kruisweg die afgelopen zaterdag centraal stond in een indrukwekkend concert van het Brabants Kamerkoor in de Hervormde Kerk te 's-Hertogenbosch. Het koor bracht dit even sobere als diepgravende werk met veel gevoel voor de lading van de muziek.

In 'Via Crucis' liet Liszt zien dat hij het uiterlijke vertoon van zijn vroegere leven de rug had toegekeerd. Geen snelle en elegante guirlandes van noten, maar een bedachtzaam tempo met opvallend veel momenten van stilte. Sommige van de veertien staties hadden niet meer dan één regel gezongen tekst, andere werden verklankt door de piano. De drie keren dat Jezus bezwijkt onder het gewicht van het kruis, vormden aanleiding voor een diep droevig 'Stabat mater'. Het waren steeds niet meer dan drie zinnetjes, gezongen door de vrouwen met een harmonium als begeleiding. De stemmen leken hier aan de aarde te ontstijgen. De bariton Florian Just, die de woorden en gedachten van Jezus voor zijn rekening nam, en pianist Jan-Paul Grijpink sloten perfect aan bij de stemming.

Opvallend was hoe goed dirigent Fokko Oldenhuis inspeelde op de overdadige akoestiek van de kerk. Hij wist de zangers bij elkaar te houden, ook in de veeleisende motetten van Francis Poulenc na de pauze. Daarnaast liet hij tijdens Liszts kruisweg de stemmen steeds zo rustig wegsterven in de galm dat je vaak nauwelijks kon horen wanneer zang overging in rondwarende naklanken. Jammer was dat het publiek er blijkbaar moeite mee had om de stiltes in overpeinzing over zich heen te laten komen. Telkens was er wel iemand die dan net even moest kuchen of flink ritselend in het boekje moest bladeren - alsof ze het beangstigend vonden om in stilte op hun eigen gedachten teruggeworpen te worden, en koortsachtig afleiding zochten.

Hoogstandje met koor, beiaard en orgel sluit Bossche Beiaardweek af

Woensdag 7 juni 2006 - Den Bosch - Klagen over de teleurstellende lente is aan de orde van de dag, maar voor een openlucht evenement als de Bossche Beiaardweek kan slecht weer funest zijn. Stadsbeiaardier Joost van Balkom, medeverantwoordelijk voor de beiaardweek, was desondanks niet ontevreden. "Als het even ophield met regenen was de aanloop wel meteen behoorlijk."

Door Mark van de Voort

Van 25 mei tot en met 3 juni vonden er verschillende beiaardconcerten plaats, onder meer op de Sint Jansbeiaard en het carillon van het stadhuis. Hoogtepunt was zonder twijfel de slotdag 3 juni, met een concert in de Sint Jacobskerk. Op het programma werken voor koor, beiaard en orgel.

Maurice Pirenne schreef een opvallend fraai nieuw werk voor deze monsterbezetting, 'het Carillon'. Het Brabants Kamerkoor, organiste Veronique van den Engh en beiaardier Van Balkom voerden het werk uit. Een technisch gecompliceerd hoogstandje met live videobeelden en een rijdende beiaard buiten de kerkdeuren. De uitvoering verliep vlekkeloos, met een solide opererend Brabants Kamerkoor. De hoge klank van de beiaard mengde fraai met de zware, donkere orgelpartijen.

"In eerste instantie was het de bedoeling dit uitzonderlijke concert plaats te laten vinden in de Sint Jan, op de beiaard van de kathedraal. Maar de hoge huur verhinderde dat. De Jacobskerk bleek een ideale uitwijkmogelijkheid.", vertelt Van Balkom. "We willen dit concert zeker nog een keer herhalen op een echte beiaard, eventueel in een andere Bossche kerk."

Voor volgend jaar legt de Beiaardweek het accent op de oude muziek, met uitstapjes naar de barok en renaissance, verklapt Van Balkom. "De beiaard is per slot van rekening één van de oudste muziekinstrumenten."